Bel Ağrısı Neden Olur?
Bel ağrısı, yetişkinlerin büyük çoğunluğunun yaşamlarının bir döneminde deneyimlediği en yaygın sağlık şikayetlerinden biridir. İş gücü kaybının ve sağlık harcamalarının önde gelen nedenlerinden olan bel ağrısı, basit kas gerginliğinden ciddi yapısal patolojilere kadar geniş bir yelpazede nedenlere sahip olabilir. Bel ağrısının büyük çoğunluğu spesifik olmayan mekanik ağrı kategorisindedir ve uygun yaklaşımla birkaç hafta içinde düzelir.
Kas ve Bağ Doku Kaynaklı Nedenler
Kas gerginliği ve burkulma bel ağrısının en sık nedenidir. Ani ağır kaldırma, yanlış postürde uzun süre oturma, ani dönme hareketleri veya aşırı zorlanma bel kaslarında ve bağlarında mikro yırtıklara yol açabilir. Ağrı genellikle hareketle artar, dinlenmeyle azalır ve birkaç gün ile birkaç hafta arasında kendiliğinden iyileşir.
Miyofasiyal ağrı sendromu bel kaslarında tetik noktaların oluşmasıyla karakterize kronik bir durumdur. Bu tetik noktalar basınçla hassas bölgelerdir ve yayılan ağrıya neden olabilir. Uzun süreli kötü postür, tekrarlayan hareketler ve stres miyofasiyal ağrı gelişiminde önemli faktörlerdir.
Disk Patolojileri
İntervertebral disk hernisi bel ağrısının yaygın yapısal nedenlerinden biridir. Diskin jöle kıvamındaki çekirdeği dış tabakayı yırtarak dışarı çıktığında çevre sinir köklerini basılar ve ağrıya neden olur. Lomber disk hernisi en sık dördüncü-beşinci lomber ve beşinci lomber-birinci sakral seviyelerde görülür ve siyatik ağrısına yol açabilir.
Dejeneratif disk hastalığı yaşlanmayla birlikte disklerin su içeriğini kaybetmesi ve yüksekliğinin azalmasıdır. Bu süreç disklerin şok emme kapasitesini düşürür ve instabiliteye yol açabilir. Disk protrüzyonu herniden daha hafif bir durumdur ve disk çekirdeğinin dış tabakayı yırtmadan dışa doğru bombeleşmesidir.
Kemik ve Eklem Patolojileri
Faset eklem artrozu lomber omurgadaki küçük eklemlerin dejenerasyonudur ve özellikle ileri yaşta bel ağrısının sık nedenlerinden biridir. Ağrı genellikle arkaya eğilme ve uzun süre ayakta kalma ile artar. Spinal stenoz omurga kanalının daralmasıdır ve sinir yapılarına baskı yaparak bel ve bacak ağrısına neden olur.
Spondilolistezis bir omurun diğerinin üzerinden öne kaymasıdır ve dejeneratif veya konjenital nedenlerle gelişebilir. Osteoporotik kompresyon kırıkları özellikle yaşlı kadınlarda ani bel ağrısının önemli bir nedenidir. Omurga tümörleri ve enfeksiyonları nadir görülmekle birlikte gece ağrısı, kilo kaybı ve ateş gibi alarm belirtileri varlığında düşünülmelidir.
Sistemik ve Diğer Nedenler
Ankilozan spondilit genç erkeklerde inflamatuvar bel ağrısının önemli bir nedenidir. Sabah tutukluğu, hareketle düzelen ağrı ve uzun süreli dinlenmede kötüleşme karakteristik özellikleridir. Fibromiyalji yaygın kas-iskelet ağrısı ile seyreden kronik bir durumdur ve bel bölgesini de sıklıkla etkiler.
Böbrek taşları, böbrek enfeksiyonları ve aort anevrizması bel ağrısını taklit edebilen non-spinal nedenler arasındadır. Endometriozis ve over kistleri kadınlarda bel ağrısına neden olabilir. Psikolojik faktörler de bel ağrısının kronikleşmesinde önemli rol oynar; depresyon, anksiyete ve iş memnuniyetsizliği ağrının devam etmesine katkıda bulunabilir.
Tanı ve Değerlendirme
Bel ağrısında tanı genellikle ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile konulur. Düz bacak kaldırma testi, nörolojik muayene ve hareket açıklığı değerlendirmesi önemli muayene bileşenleridir. Alarm belirtileri olan hastalarda görüntüleme gereklidir. Manyetik rezonans görüntüleme yumuşak doku patolojilerinin değerlendirilmesinde altın standart yöntemdir.
Direkt radyografi kemik yapıdaki değişiklikleri gösterir ancak disk ve sinir yapıları hakkında bilgi vermez. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları sinir hasarının değerlendirilmesinde kullanılır. Laboratuvar testleri inflamatuvar, enfeksiyöz veya neoplastik nedenlerin dışlanmasında yardımcıdır.
Tedavi ve Korunma
Akut bel ağrısında erken mobilizasyon ve aktivitenin sürdürülmesi yatak istirahati yerine önerilmektedir. Parasetamol ve nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar ilk basamak ağrı kontrolünde kullanılır. Kas gevşeticiler kısa süreli kullanımda fayda sağlayabilir. Fizik tedavi ve egzersiz programları hem akut hem kronik bel ağrısında etkinliği kanıtlanmış yaklaşımlardır.
Bel ağrısından korunmada doğru vücut mekaniği, düzenli egzersiz, sağlıklı kilo, ergonomik çalışma ortamı ve stres yönetimi temel önerilerdir. Çekirdek kas güçlendirme egzersizleri bel bölgesini destekleyerek ağrı tekrarını önlemeye yardımcı olur. Ağır kaldırırken doğru teknik kullanılması ve uzun süreli oturma pozisyonlarından kaçınılması önemli koruyucu önlemlerdir.