Doğum Lekeleri Nasıl Tedavi Edilir?

Doğum lekeleri doğumda mevcut olan veya doğumdan kısa süre sonra ortaya çıkan cilt lezyonları olup vasküler doğum lekeleri kan damarlarının anormal gelişimi ve pigmente doğum lekeleri melanosit birikimi olmak üzere iki ana kategoride sınıflandırılmaktadır. Bu lezyonların çoğu benign karakterli olup kozmetik endişe dışında tıbbi sorun yaratmazken bazıları altta yatan sendromların göstergesi olabilir veya komplikasyonlara yol açabilir. Vasküler doğum lekeleri leylek ısırığı salmon patch, infantil hemanjiom strawberry mark, port-wine leke ve pigmente doğum lekeleri konjenital melanositik nevüs, cafe-au-lait lekeler ve Mongolian spot en sık görülen tiplerdir. Tedavi kararı lezyonun tipi, boyutu, lokalizasyonu, kozmetik ve fonksiyonel etkileri ile komplikasyon riski göz önüne alınarak bireyselleştirilmektedir.

Vasküler Doğum Lekelerinin Tipleri ve Özellikleri

Leylek ısırığı nevus simplex en yaygın vasküler doğum lekesi olup bebeklerin yüzde otuz ila kırkında görülür ve alın, göz kapakları, burun sırtı, üst dudak ve ense bölgelerinde pembe ila kırmızı düz lekeler şeklinde prezente olur. Yüzdeki lezyonlar genellikle bir ila iki yaşına kadar kendiliğinden gerilerken ense bölgesindeki lezyonlar kalıcı olabilir ancak saçlarla örtüldüğünden kozmetik sorun yaratmazlar. İnfantil hemanjiom en yaygın benign vasküler tümör olup yenidoğanların yüzde beş ila onunda görülür ve kızlarda üç kat daha sıktır. Proliferatif faz doğumdan sonraki ilk altı ila dokuz ayda hızlı büyüme gösterir ve kabarık kırmızı-mor nodül veya plak oluşur. İnvolüsyon fazı bir yaşından sonra yavaş gerileme başlar ve çoğu yedi yaşına kadar yüzde yetmiş ila doksan oranında spontan regresyon gösterir.

Port-wine leke nevus flammeus kapiller malformasyon olup yenidoğanların binde üçünde görülür ve doğumda mevcut pembe ila mor-kırmızı düz leke şeklindedir. En sık yüz ve boyunda tek taraflı olarak yerleşir ve spontan gerileme göstermez aksine yaşla birlikte koyulaşır ve nodüler komponentler gelişebilir. Sturge-Weber sendromu trigeminal sinirin oftalmik dalı dermatomunda port-wine leke ile birlikte leptomeningeal anjiyomatozis ve glokom birlikteliği nadir ancak ciddi bir durumdur. Venöz malformasyonlar düşük akımlı vasküler malformasyonlar mavi-mor yumuşak kompresible kitleler şeklinde olup ağrı, şişlik ve tromboz komplikasyonlarına yol açabilir. Arteriovenöz malformasyonlar yüksek akımlı lezyonlar kızarık sıcak pulsatil kitleler olup kanama, ülserasyon ve kalp yetmezliği gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilirler.

Pigmente Doğum Lekelerinin Özellikleri

Konjenital melanositik nevüs doğumda mevcut pigmente lezyon olup yenidoğanların yüzde birinde görülür ve boyutlarına göre küçük bir ila bir buçuk santimetre, orta bir buçuk ila yirmi santimetre ve dev yirmi santimetreden büyük olarak sınıflandırılır. Renkler açık kahverengi, koyu kahverengi ila siyah arasında değişir ve yüzey düz veya kabartılı olabilir ve tüy büyümesi içerebilir. Melanom riski özellikle dev konjenital nevüslerde hayat boyu yüzde beş ila on civarındadır ve erken çocukluk döneminde daha yüksektir. Cafe-au-lait lekeler süt kahvesi renginde düz pigmente maküller olup çocukların yüzde on ila yirmibeşinde bir ila iki adet leke görülebilir ve benigndir. Altı veya daha fazla cafe-au-lait leke özellikle çapları beş milimetreden büyükse nörofibromatozis tip 1 şüphesini uyandırır ve genetik değerlendirme gerektirir.

Mongolian spot konjenital dermal melanositozis Asya, Afrika ve Latin Amerika kökenli bebeklerde yüzde seksen ila doksanında görülen mavi-gri pigmentasyon olup en sık lumbosakral bölge ve kalçalarda yerleşir. Dermal melanositlerin gecikmiş migrasyonundan kaynaklanır ve genellikle üç ila beş yaşına kadar kendiliğinden geriler. Özellikle sıradışı lokalizasyonlarda görüldüğünde çocuk istismarı ile karıştırılabilir ve dikkatli değerlendirme gerekir. Becker nevüs genellikle adolesan dönemde ortaya çıkan tek taraflı kahverengi yama şeklinde pigmentasyon olup zamanla hipertrikoz kıl artışı gelişebilir ve benign seyirlidir. Nevus spilus cafe-au-lait benzeri açık kahverengi zemin üzerinde koyu kahverengi maküller içeren lezyon olup nadiren melanom riski taşıyabilir.

Tedavi Yaklaşımları ve Endikasyonları

İnfantil hemanjiomların tedavisi komplikasyon riski ülserasyon, kanama, enfeksiyon, hayati yapıların kompromisi göz, burun, ağız, havayolu, kozmetik olarak önemli bölgeler yüz ve kalıcı deformite riski göz önüne alınarak belirlenir. Propranolol oral beta-bloker infantil hemanjiom tedavisinde birinci basamak ilaç olup günde iki ila üç miligram kilogram dozunda proliferatif fazda başlanır ve bir yıl boyunca devam edilir. Mekanizma vazokonstrüksiyon, anjiyogenez inhibisyonu ve apoptozis indüksiyonunu içerir ve yüzde seksen ila doksanlık yanıt oranlarıyla hızla gerileme sağlar. Topikal timolol jeli beta-bloker yüzeyel küçük hemanjiomlar için güvenli alternatif olup günde iki kez uygulanır. Kortikosteroidler sistemik veya intralezyonel propranolol öncesi dönemde kullanılan ancak yan etki profili nedeniyle artık ikinci seçenek olan ajanlardır.

Cerrahi eksizyon rezidüel doku, ciddi deformite veya medikal tedaviye yanıtsız vakalarda düşünülür ve involüsyon sonrası üç ila beş yaşta planlanabilir. Lazer tedavisi pulsed dye laser port-wine leke tedavisinde altın standart olup erken başlangıç daha iyi sonuçlar verir ve çocukluk döneminde başlanması önerilir. Lazer hemoglobini hedefleyerek damarları selektif olarak yok eder ve dört ila altı hafta aralıklarla çoklu seans gerektirir. Kombine lazerler alexandrite, Nd:YAG daha derin ve dirençli lezyonlar için kullanılabilir. Port-wine leke Sturge-Weber sendromu şüphesinde nörolojik ve oftalmolojik değerlendirme beyin MRI ve göz muayenesi esastır. Konjenital melanositik nevüs tedavisi melanom riski, kozmetik endişe ve psikolojik etki dengelenerek bireyselleştirilir. Dev nevüsler melanom riski ve kozmetik nedenlerle cerrahi eksizyon doku genişleticileri, greft, flep gerektirebilir ve çoklu aşamalı prosedür planlanır.

Takip ve Uzun Vadeli Yönetim

İnfantil hemanjiomlar involüsyon sonrası rezidüel değişiklikler telenjiektazi, atrofi, fibro-yağlı doku veya skar açısından değerlendirilmeli ve gerekirse kozmetik revizyon cerrahisi planlanmalıdır. Port-wine leke lazer tedavisi yaşam boyu devam edebilir çünkü tam temizlenme nadirdir ve idame seansları gerekebilir. Psikolojik destek özellikle yüzde belirgin lezyonu olan çocuk ve ailelere görünüm kaygısı, benlik saygısı ve sosyal etkileşim konularında danışmanlık önerilmelidir. Melanom izlemi konjenital nevüslerde özellikle orta ve dev boyutlularda düzenli dermatolojik takip altı ila on iki ayda bir ve hasta-aile eğitimi değişiklik izleme konusunda esastır. Dermoskopi ve fotoğraf dokümantasyonu değişikliklerin objektif takibini sağlar. Cafe-au-lait lekelerinde nörofibromatozis taraması altı veya daha fazla leke varlığında genetik konsültasyon, oftalmolojik muayene Lisch nodülleri ve gelişimsel değerlendirme yapılmalıdır. Güneş koruyucu kullanımı tüm pigmente lezyonlarda UV maruziyetinin azaltılması melanom riskini düşürebilir ve kozmetik koyulaşmayı önler. Genetik danışmanlık sendromik birliktelik şüphesinde veya ailesel öyküsü olanlarda genetik değerlendirme ve aile planlaması danışmanlığı önerilir.