İşitme Kaybı Nedenleri Nelerdir?
İşitme kaybı, sesleri duyma yeteneğinin kısmen veya tamamen azalmasıdır. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen bu durum, yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir. İşitme kaybının birçok farklı nedeni vardır ve nedene bağlı olarak tedavi seçenekleri değişir.
İşitme Kaybı Türleri
İşitme kaybı üç ana türe ayrılır. İletim tipi işitme kaybında ses dalgaları dış veya orta kulaktan iç kulağa iletilemez. Sensorinöral işitme kaybında iç kulak veya işitme siniri hasarlıdır. Mikst tip her iki bileşeni de içerir. Türün belirlenmesi tedavi yaklaşımını belirler.
Yaşa Bağlı İşitme Kaybı
Presbikusis yaşlanmayla ortaya çıkan işitme kaybıdır. Genellikle 50 yaşından sonra başlar ve kademeli ilerler. Önce yüksek frekanslı sesler duyulmaz olur. Her iki kulağı da eşit etkiler. Konuşmaları anlamak özellikle gürültülü ortamlarda zorlaşır. İşitme cihazı ile yönetilebilir.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı
Yüksek ses seviyelerine uzun süre maruz kalmak işitmeye kalıcı zarar verir. İç kulaktaki tüy hücreleri hasar görür ve yenilenemez. Fabrika işçileri, müzisyenler ve avcılar yüksek risk altındadır. Tek bir çok yüksek ses de ani işitme kaybına neden olabilir. Kulak koruyucuları kullanmak önlemenin anahtarıdır.
Kulak Enfeksiyonları
Orta kulak enfeksiyonları (otitis media) işitme kaybına neden olabilir. Sıvı birikimi ses iletimini engeller. Çocuklarda sık görülür ve tekrarlayan enfeksiyonlar kalıcı hasara yol açabilir. Dış kulak enfeksiyonları (yüzücü kulağı) da geçici işitme kaybı yapabilir. Antibiyotik tedavisi çoğu enfeksiyonu iyileştirir.
Kulak Kiri Birikimi
Serumen (kulak kiri) aşırı biriktiğinde kulak kanalını tıkayabilir. Bu durum geçici iletim tipi işitme kaybına neden olur. Belirtiler arasında dolgunluk hissi ve çınlama da vardır. Kulak temizleme çubukları kiri daha derine itebilir. Profesyonel temizlik güvenli ve etkilidir.
Kulak Zarı Delinmesi
Kulak zarı (timpan membran) delinmesi işitme kaybına yol açar. Enfeksiyon, travma veya basınç değişiklikleri delinmeye neden olabilir. Kulak çubuğu ile delinme yaygın bir nedendir. Küçük delikler kendiliğinden iyileşebilir. Büyük delikler cerrahi onarım (timpanoplasti) gerektirebilir.
Otoskleroz
Otoskleroz orta kulaktaki kemikçiklerin anormal kemik büyümesiyle sertleşmesidir. Ses iletimi bozulur. Genellikle genç yetişkinlerde başlar ve kademeli ilerler. Her iki kulağı etkileyebilir. Aile öyküsü önemli bir risk faktörüdür. Stapedektomi ameliyatı etkili tedavi sağlar.
Meniere Hastalığı
Meniere hastalığı iç kulağı etkileyen bir durumdur. Dalgalanan işitme kaybı, çınlama (tinnitus), baş dönmesi ve kulakta dolgunluk hissi yapar. Ataklar halinde seyreder. Nedeni tam bilinmemekle birlikte iç kulaktaki sıvı dengesizliğiyle ilişkilidir. Tedavi belirtileri kontrol etmeye yöneliktir.
Genetik Nedenler
İşitme kaybı doğuştan olabilir ve genetik kökenli olabilir. Bazı sendromlar işitme kaybıyla birlikte görülür. Konjenital işitme kaybı erken tanıyla müdahale edilebilir. Yenidoğan işitme taraması erken tanıyı sağlar. Genetik danışmanlık aile planlamasında yardımcı olabilir.
Ototoksik İlaçlar
Bazı ilaçlar iç kulağa zarar verebilir. Aminoglikozid antibiyotikler, bazı kemoterapötikler ve yüksek doz aspirin ototoksiktir. İşitme kaybı geçici veya kalıcı olabilir. Risk faktörleri arasında yüksek doz, uzun süreli kullanım ve böbrek yetmezliği vardır. İşitme takibi bu ilaçları kullanırken önerilir.
Ani İşitme Kaybı
Ani sensorinöral işitme kaybı acil tedavi gerektiren bir durumdur. Üç gün içinde hızla gelişir ve genellikle tek kulağı etkiler. Nedeni çoğunlukla belirlenemez. Viral enfeksiyon, damar tıkanıklığı veya otoimmün nedenler düşünülür. Erken kortikosteroid tedavisi iyileşme şansını artırır.
Travma
Kafa travması işitme kaybına yol açabilir. Temporal kemik kırıkları kulak yapılarına zarar verebilir. Barotravma (basınç travması) dalış veya uçuşta olabilir. Akustik travma çok yüksek sesle ani maruziyettir. Travma sonrası işitme değerlendirmesi önemlidir.
Tümörler
Akustik nöroma işitme sinirinde gelişen iyi huylu bir tümördür. Tek taraflı işitme kaybı ve çınlamayla ortaya çıkar. MR ile tanı konur. Tedavi seçenekleri arasında izlem, radyoterapi ve cerrahi vardır. Diğer kulak tümörleri de işitme kaybına neden olabilir.
Tanı ve Değerlendirme
İşitme kaybı şüphesinde odyolojik değerlendirme yapılır. Odyometri işitme eşiklerini ölçer. Timpanometri orta kulak işlevini değerlendirir. Görüntüleme (CT, MR) yapısal sorunları ortaya koyar. Kan testleri altta yatan nedenleri araştırır. Tanı tedavi planlaması için kritiktir.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi nedene göre değişir. İletim tipi kayıpta tıbbi veya cerrahi tedavi etkili olabilir. Sensorinöral kayıpta işitme cihazları en yaygın çözümdür. Ciddi kayıpta koklear implant düşünülebilir. İşitme rehabilitasyonu ve dudak okuma eğitimi destekleyicidir.
Önleme
Birçok işitme kaybı önlenebilir. Gürültüden korunmak için kulak tıkacı veya kulaklık kullanılmalıdır. Müzik dinlerken ses seviyesi düşük tutulmalıdır. Kulak enfeksiyonları erken tedavi edilmelidir. Ototoksik ilaçlar dikkatli kullanılmalıdır. Düzenli işitme kontrolleri erken tanı sağlar.
Sonuç olarak, işitme kaybının birçok farklı nedeni vardır ve çoğu tedavi edilebilir veya yönetilebilir. Erken tanı ve müdahale en iyi sonuçları sağlar. İşitmenizde değişiklik fark ederseniz vakit kaybetmeden bir kulak burun boğaz uzmanına veya odyologa başvurun. İşitme yaşam kalitesi için vazgeçilmezdir.